อาหารสายยางสำหรับผู้ป่วยเป็น อัมพฤกษ์ อัมพาตผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต (Stroke) เป็นกลุ่มหลักที่จำเป็นต้องใช้การให้อาหารทางสายยาง เนื่องจาก กล้ามเนื้อที่ใช้ในการกลืนทำงานไม่สัมพันธ์กัน หรือมีการสำลักที่มองไม่เห็น (Silent Aspiration) ซึ่งเสี่ยงต่อปอดติดเชื้ออย่างมาก
การดูแลอาหารสายยางในกลุ่มนี้มีจุดเน้นที่แตกต่างจากผู้ป่วยทั่วไป ดังนี้ครับ:
1. เป้าหมายสำคัญของสารอาหาร
ฟื้นฟูเซลล์สมองและระบบประสาท: เน้นสารอาหารที่มี โอเมก้า-3 (EPA/DHA) และ วิตามินบีรวม เพื่อช่วยในการทำงานของระบบประสาท
ป้องกันแผลกดทับ: ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักเคลื่อนไหวลำบาก จึงต้องได้รับ โปรตีน ที่เพียงพอเพื่อรักษาความแข็งแรงของผิวหนังและกล้ามเนื้อ
คุมปัจจัยเสี่ยง: หากอัมพฤกษ์เกิดจากความดันหรือไขมันสูง อาหารต้อง จำกัดโซเดียม (เกลือ) และ เลี่ยงไขมันอิ่มตัว
2. สูตรอาหารที่เหมาะสม
● กรณีทำอาหารปั่นเอง (Blenderized Diet)
ควรเลือกวัตถุดิบที่ช่วยบำรุงหลอดเลือดและขับถ่ายง่าย:
โปรตีน: อกไก่ หรือ ปลาเนื้อขาว (ย่อยง่ายและไขมันต่ำ)
ผัก: ผักใบเขียว เช่น ตำลึง ผักกาดขาว (ให้โฟเลตสูง ช่วยบำรุงเลือด)
ไขมัน: น้ำมันรำข้าว หรือ น้ำมันมะกอก (ช่วยลดคอเลสเตอรอล)
กากใย: เพิ่มฟักทองหรือกล้วยน้ำว้า เพื่อป้องกันอาการท้องผูกซึ่งพบบ่อยในผู้ป่วยติดเตียง
● กรณีใช้สูตรสำเร็จรูป (Commercial Formula)
เลือกสูตร Standard Formulaที่มีใยอาหาร เพื่อช่วยระบบขับถ่าย
หากมีโรคประจำตัว เช่น เบาหวาน หรือความดันสูง ควรใช้สูตรเฉพาะโรคตามคำแนะนำของแพทย์
3. เทคนิคการให้และการฝึก (สำคัญมากสำหรับ Stroke)
ในผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต สายยางมักเป็น "เครื่องมือชั่วคราว" เป้าหมายคือการถอดสายในอนาคต:
จัดท่าทาง: ยกศีรษะสูง 45-60 องศาขณะให้อาหาร และค้างไว้ 1 ชั่วโมง เพื่อป้องกันการไหลย้อน (เนื่องจากผู้ป่วยกลุ่มนี้ระบบย่อยอาจทำงานช้าลง)
การดูแลช่องปาก: แม้ไม่ได้เคี้ยวอาหาร แต่ต้องทำความสะอาดปากและฟันทุกวัน เพื่อลดแบคทีเรียที่จะสะสมและอาจถูกสำลักลงปอดพร้อมน้ำลาย
การฝึกกลืน (Swallow Training): หากผู้ป่วยเริ่มรู้สึกตัวดีและทำตามสั่งได้ ควรทำงานร่วมกับนักกายภาพบำบัดเพื่อฝึกกล้ามเนื้อปากและลิ้น "ก่อน" ที่จะพิจารณาถอดสายยาง
4. ปัญหาที่พบบ่อยและวิธีรับมือ
ท้องผูก: เนื่องจากผู้ป่วยไม่ได้เคลื่อนไหว ลำไส้จึงบีบตัวน้อย วิธีแก้: เพิ่มปริมาณน้ำเปล่าระหว่างมื้อ และเลือกสูตรอาหารที่มีกากใยสูง
สำลักน้ำลาย: แม้จะไม่ได้ให้อาหารอยู่ แต่ผู้ป่วยอาจสำลักน้ำลายตัวเอง วิธีแก้: ดูดเสมหะสม่ำเสมอ และให้นอนหัวสูงไว้ตลอดเวลาถ้าทำได้
💡 ข้อควรระวังในการบดยา
ผู้ป่วยอัมพฤกษ์มักมียาละลายลิ่มเลือดหรือยาคุมความดัน ห้ามบดยารวมกันทั้งหมดในครั้งเดียว ควรแยกบดและละลายน้ำทีละตัว และล้างสายด้วยน้ำเปล่าก่อน-หลังให้ยา เพื่อป้องกันยาทำปฏิกิริยากันจนตกตะกอนอุดสายยางครับ
